28 maja 2011 roku w Domu Studenckim JOWITA w Poznaniu odbyło się jednodniowe seminarium w ramach projektu „Kolegium Śniadeckich – innowacyjny program nauczania przedmiotów matematyczno – przyrodniczych” dotyczącego atrakcyjnego dla współczesnej szkoły nauczania wyprzedzającego.

Seminarium skierowane było do nauczycieli szkól ponadgimnazjalnych, gimnazjów i szkół podstawowych. Celem było zapoznanie uczestników z innowacyjną tematyką projektu, a także przedstawienie materiałów i zebranie praktycznych komentarzy na temat proponowanego sposobu nauczania.

Dzięki doświadczeniom zdobytym w czasie przygotowywania do wdrożenia nauczania wyprzedzającego, organizatorzy mogli podzielić się zebranymi informacjami: założeniami metodyki nauczania, materiałami dydaktycznymi dla uczniów, pomocniczymi materiałami dla nauczycieli oraz propozycjami scenariuszy realizacji piętnastu zagadnień z biologii, chemii, fizyki, geografii oraz matematyki w pierwszej klasie licealnej.

Wysoka frekwencja udowodniła jak efektywnie rozwija się w Polsce trend nauczyciela niezależnego, rozumiejącego potrzebę moderowania współczesnego systemu nauczania.

Nauczanie wyprzedzające jest pedagogiczną osią Projektu „Kolegium Śniadeckich - innowacyjny program nauczania przedmiotów przyrodniczych” realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Projekt ten jest obecnie prowadzony w Liceum Ogólnokształcącym Św. Marii Magdaleny w Poznaniu oraz w Liceum Ogólnokształcącym im. Juliusza Słowackiego w Grodzisku Wielkopolskim.

Seminarium otworzył prof. dr hab. Stanisław Dylak - kierownik naukowy Projektu, który w późniejszej części przedstawił pedagogiczną koncepcję projektu, a na zakończenie dokonał podsumowania. Wśród zaproszonych gości znalazł się prof. UAM dr hab. Antoni Wójcik z niezwykle ciekawym wykładem na temat „Rozwijanie twórczości w kształceniu uczniów szkół średnich” oraz Pani Anna Przybylska - Prezes Zarządu Polskiego Stowarzyszenia Kreatywności z wykładem „Twórczość nauczycieli i uczniów – podstawy jej rozwijania w szkole średniej”.

Członkowie Zespołu Naukowego Projektu – kadra wydziałów przyrodniczych oraz matematyki UAM, przedstawili wstępne materiały dydaktyczne opracowane w pierwszej fazie projektu i omówili w zespołach przedmiotowych sposób ich wykorzystania w nauczaniu metoda wyprzedzającą. Leszek Duda - kierownik merytoryczny Projektu przedstawił prezentację na temat „Miejsce technologii informacyjnych w realizacji celów Projektu”.

Seminarium spotkało się z dużym za interesowaniem uczestników, którzy wyrazili chęć uzyskiwania kolejnych informacji na temat realizacji projektu.

Zagadnienia poruszane podczas warsztatu

W nauczaniu wyprzedzającym podstawowym założeniem jest wprowadzenie uczniów w cykl uczenia się konstruktywistycznego, od poszukiwania odniesień we własnej wiedzy dotychczasowej (najczęściej potocznej, ale też semantycznej) oraz w źródłach zewnętrznych, poprzez przetwarzanie, do systematyzacji, w końcu przy pomocy nauczyciela budowanie uczniowskiego systemu kategorialnego.

W takim sposobie nauczania uczniowie przygotowują się na dany temat do lekcji przed lekcją. Sama zaś lekcja szkolna polega głównie na uzupełnieniu, uogólnieniu i systematyzowaniu wiadomości samodzielnie zdobytych przez uczniów wiadomości, przed lekcją, przy korzystaniu ze współczesnych technologii informacyjnych – oczywiście pod kierunkiem nauczyciela.

Etapy

Nauczanie wyprzedzające ma przebieg etapowy. Do każdego z nich przypisane są określone działania służące osiągnięciu przypisanych celów.

W etapie aktywacji uczniowie, pod kierunkiem nauczyciela, z listy tematów zaplanowanych do realizacji na lekcjach przedmiotu w całym roku szkolnym, wybierają piętnaście tematów do wstępnego, samodzielnego opracowania przed lekcją na dany temat. Wspólnie z nauczycielem uczniowie mogą decydować np.
o kolejności realizowania poszczególnych zagadnień, ale tylko w przypadku gdy jest to możliwe pod względem merytorycznym i dydaktycznym (w zgodzie z zapisem Podstawy Programowej, logiczną kolejnością realizacji, strukturą materiału nauczania itd.).

Kolejny etap – etap przetwarzania, może się rozpocząć przygotowaniem się uczniów do stworzenia własnej tematycznej strony WWW na platformie edukacyjnej. Ten etap to przede wszystkim wykorzystanie wskazanych bądź przygotowanych (opracowanych) przez nauczyciela materiałów dydaktycznych na dane tematy. Zakłada się stałą komunikację między samymi uczniami, między uczniami i nauczycielem. Uczniowie mogą, a nawet powinni, formułować pytania pod adresem innych uczniów i nauczyciela. Ważne jest tu przede wszystkim posługiwanie się procesami psychologicznymi – analiza, synteza, uogólnianie, porównywanie, definiowanie oraz procesami uzasadniania twierdzeń: sprawdzanie, dowodzenie, tłumaczenie, wnioskowanie.

Trzeci etap, podobnie jak pierwszy, realizowany jest na lekcji, w obecności nauczyciela. Lekcja ta kończy zajmowanie się przez uczniów danym zagadnieniem od wewnątrz, jako zagadnieniem do zrozumienia, opanowania i polega na systematyzowaniu, uzupełnianiu uwewnętrznionych już wiadomości- struktur. Istotnym składnikiem etapu systematyzacji jest wstępny (w stosunku do tej lekcji) test wiadomości, rozumienia oraz rozumowania naukowego przygotowany przez nauczyciela. Skonstruowanie testu wiadomości, rozumienia zagadnień i rozumowania naukowego może być jednym z zadań do wykonania przez uczniów wspólnie i pod kierunkiem nauczyciela w środowisku cyfrowym.

Na etapie ewaluacji uczniowie zajmują się zdobytą wiedzą niejako z zewnątrz, już jako sędziowie, krytycy
i jej recenzenci. Etap ten ma ukształtować w uczniach przekonanie o tym, że odpowiedzi na pytania zawsze rodzą nowe pytania, a wiedza nigdy nie jest ostateczna eschatologicznie, lecz ma egzystencjalny i czasowy wymiar. W procesie ewaluacji uczniowie sami orzekają o swej pracy i osiągnięciach – np. co można by dodać lub o jakich źródłach zapomnieli, czy jak mogliby lepiej zorganizować swą pracę, co się w ich wiedzy zmieniło od czasu zajmowania się danym tematem – np. „wiedziałem to, teraz wiem to” lub „wiedziałem tak, teraz wiem inaczej” – czyli... praktycznie wykorzystują umiejętność krytycznej oceny, nabytą podczas lekcji w klasie szkolnej. Nauczyciel może podpowiedzieć czy zaproponować gotowe narzędzie ewaluacyjne.

program seminarium